Z danych przekazanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych wynika, że obecnie na norweskie konta bankowe trafia około 1100 polskich świadczeń emerytalno-rentowych o łącznej wartości blisko 2 milionów złotych. Nie jest to jednak pełny obraz sytuacji, ponieważ część osób mieszkających w Norwegii pobiera świadczenia na konta w Polsce, a inni – mimo ustalonego prawa – nie otrzymują ich z powodów formalnych, takich jak nierozwiązany stosunek pracy, przekroczenie limitów zarobków czy brak numeru konta do transferu świadczeń.
Dni poradnictwa ZUS w krainie fiordów
W listopadzie przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odwiedzili Norwegię, spotykając się z Polakami w trzech miastach: Oslo, Stavanger oraz Bergen. Wydarzenia odbywały się z inicjatywy Ambasady Rzeczypospolitej Polskiej w Norwegii i miały charakter stacjonarny w ramach Dni Poradnictwa ZUS, organizowanych we współpracy z Ministerstwem Spraw Zagranicznych oraz polskimi placówkami dyplomatycznymi. Jak informuje zastępca naczelnika Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych Pani Marzena Oszczyk, w norweskich spotkaniach uczestniczyło około 130 osób.
Oprócz praktycznych informacji dotyczących składania wniosków o polskie świadczenia z zagranicy celem wizyt była popularyzacja wiedzy o polskim systemie zabezpieczenia społecznego, a także informowanie o prawach i obowiązkach wynikających ze stosowania unijnych przepisów dotyczących koordynacji tych systemów oraz umów dwustronnych zawartych przez Polskę. Omawiane były zasady ustalania prawa do polskich świadczeń emerytalno-rentowych, w tym kwestie związane z pracą w kilku krajach. Eksperci wyjaśniali również, jakie warunki należy spełnić, aby otrzymać świadczenia rodzinne czy zasiłek pogrzebowy.
Nic nie dzieje się samo
Jak podkreślali pracownicy ZUS-u, aby otrzymać jakiekolwiek świadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, konieczne jest złożenie odpowiedniego wniosku – świadczenia nie są przyznawane automatycznie – wyjaśniali. Tłumaczyli również, że każde państwo wypłaca świadczenie wyłącznie za okresy ubezpieczenia przepracowane na jego terytorium. Oznacza to, że osoba pracująca w wielu krajach może otrzymywać kilka odrębnych świadczeń, wypłacanych przez różne instytucje.
Należy przy tym pamiętać, że wiek emerytalny różni się w zależności od przepisów danego państwa. W Polsce wynosi on odpowiednio 60 lat dla kobiet i 65 dla mężczyzn, natomiast w Norwegii jest ustalony na poziomie 67 lat, niezależnie od płci. Przedstawiciele ZUS zwracali uwagę na istotny warunek związany z osiągnięciem polskiego wieku emerytalnego i ubieganie się o świadczenie z Polski. Jeśli po ukończeniu polskiego wieku emerytalnego chcemy złożyć wniosek o pobieranie emerytury z Polski, a jednocześnie nadal pracujemy w Norwegii, konieczne jest rozwiązanie stosunku pracy z norweskim pracodawcą – wyjaśniają. Jak tłumaczyli specjaliści, możliwe jest rozwiązanie umowy nawet na jeden dzień, przedstawienie stosownych dokumentów i ponowne zatrudnienie, ponieważ pobieranie emerytury z Polski nie wyklucza dalszej pracy zawodowej.
Zaznaczano również, że w obecnym systemie nie obowiązuje minimalny staż pracy jako warunek nabycia prawa do emerytury, a jej wysokość zależy wyłącznie od zgromadzonych składek.
Wypłata świadczeń i ważne obowiązki
Świadczenia z ZUS mogą być wypłacane zarówno na konto bankowe w Polsce, jak i na konto zagraniczne. W przypadku transferu świadczenia za granicę przewalutowanie odbywa się według kursu ustalonego przez Narodowy Bank Polski na dzień realizacji przelewu. Istnieje również możliwość wypłaty świadczenia na konto wskazanej przez nas osoby, posiadającej rachunek bakowy w Polsce.
Należy pamiętać o obowiązku podatkowym oraz automatycznie pobieranej składce zdrowotnej, która wynosi 9% dochodu. Osoby pobierające polskie świadczenia i mieszkające poza granicami kraju zobowiązane są także do corocznego „poświadczenia życia”, potwierdzonego na przykład przez konsulat lub NAV. W tym celu należy udać się do wybranej instytucji i w obecności pracownika podpisać odpowiedni formularz, który następnie musi zostać potwierdzony urzędową pieczęcią.
Przedstawiciele ZUS zwracają również uwagę, że każdą zmianę adresu zamieszkania należy zgłosić do ZUS, ponieważ na wskazany adres przesyłana jest korespondencja dotycząca świadczeń, decyzji administracyjnych oraz corocznego „poświadczenia życia”. Brak przekazania takich informacji może skutkować wstrzymaniem wypłaty świadczeń.
Najczęstsze pytania Polaków
Podczas Dni Poradnictwa w Norwegii najczęściej pojawiały się pytania dotyczące możliwości pobierania polskiej emerytury przed osiągnięciem wieku emerytalnego obowiązującego w Norwegii. Uczestnicy interesowali się również tym, jakie dokumenty należy dołączyć do wniosku w celu ustalenia prawa do świadczeń oraz ich wysokość, a także czy istnieje możliwość pozyskania dokumentów w sytuacji, gdy zostały one utracone. Często poruszanym tematem było także ubezpieczenie zdrowotne oraz kwestie związane z opodatkowaniem polskich świadczeń wypłacanych osobom mieszkającym w Norwegii – szczegółowo wyjaśnia Pani Marzena Oszczyk.
Kolejne wizyty ZUS
Choć dla wielu uczestników była to pierwsza okazja do bezpośredniego kontaktu z przedstawicielami ZUS w Norwegii, same spotkania nie były wydarzeniem bezprecedensowym. Jak podkreślają urzędnicy, stacjonarne spotkania z Polonią organizowane są w różnych krajach w zależności od zapotrzebowania zgłaszanego przez środowiska polonijne. Informacje o potrzebie organizacji takich wydarzeń ZUS otrzymuje od Konsulatów Generalnych, Wydziałów Konsularnych oraz Ambasad RP.
Przedstawiciele Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przyznają, że docierają do nich sygnały o potrzebie kontynuowania programu Dni Poradnictwa w kolejnych latach. Informacje o planowanych wydarzeniach dla Polonii – zarówno w formie spotkań stacjonarnych, telefonicznych, jak i webinariów – publikowane są na stronie internetowej ZUS w zakładce „ZUS dla Polaków za granicą”. Szczegółów można również szukać w polskich placówkach dyplomatycznych, organizacjach polonijnych, parafiach oraz w mediach społecznościowych ZUS i na stronach internetowych ambasad. Zainteresowanie tematyką potwierdziło, że bezpośredni kontakt z instytucją odpowiedzialną za wypłatę świadczeń pozostaje dla Polaków mieszkających za granicą bardzo ważny, zwłaszcza w kontekście planowania przyszłości emerytalnej.
ZUS na wyciągnięcie ręki
Eksperci ZUS wyjaśniali również, jak wygląda kontakt z instytucją z zagranicy. Osoby dzwoniące na infolinię ZUS otrzymują odpowiedzi bezpośrednio od pracownika, a w przypadku bardziej szczegółowych spraw są łączone z osobą prowadzącą ich sprawę. Poza infolinią dostępne są także inne formy kontaktu, takie jak e-wizyty oraz wizyty osobiste w placówkach ZUS w Polsce. W przypadku osobistej wizyty osoby mieszkające w Norwegii mogą udać się do oddziału ZUS w Szczecinie, do Wydziału Realizacji Umów Międzynarodowych.
Opracował: Redakcja PCPI