Nauka do drzwi puka i technologia szczepionek wektorowych.

Szczepionki wektorowe opierają się o naturalne wirusy, któ- re nie są groźne dla człowieka.

W tym celu wykorzystuje się wirusy, które nie wywołują u człowieka choroby, a ich bezpieczeństwo i możliwość stosowania w szczepionkach została potwierdzona, lub wirusy, które nie są w stanie re- plikować w komórkach ludzkich. Istnieją w związku z tym dwa główne typy szczepionek wektorowych: replikujące i niereplikujące. W tak stworzonych szczepionkach, te bez- pieczne wirusy służą jako nośnik, na którym umieszcza się instrukcję dla komórki jak wyprodukować określony anty- gen – białko drobnoustroju, wobec którego ma zostać uzy- skana odporność.
Wszystkie liczące się na chwilę obecną szczepionki tej gru- py przeciw COVID-19 opierają się o niezdolne do replikacji adenowirusy. Przykładem preparatów tego typu jest szcze- pionka firmy AstraZeneca (adenowirus zwierzęcy), rosyjski Sputnik (adenowirus 26 oraz 5), CanSino (adenowirus 5) i Johnson & Johnson (adenowirus 26).
Czym są adenowirusy?
Adenowirusy są wirusami DNA, których niewielki genom (26–48 tys. par zasad) znajduje się w sferycznym kapsydzie pozbawionym osłonki lipidowej (Rys. 4). Wirusy te zakaża- ją ludzi i wiele gatunków zwierząt, a obecnie znanych jest kilkadziesiąt ich typów. Powodują różne choroby, w tym za- każenia górnych i dolnych dróg oddechowych, ucha, układu pokarmowego, pęcherza moczowego, czy oka. Adenowirusy ze względu na stosunkowo niewielki genom już jakiś czas temu zostały uznane za wygodne narzędzie to transferu informacji do komórki, szczególnie, że możliwe jest opra- cowanie ich wariantów niezdolnych do namnażania się lub wręcz wykorzystanie wirusów, które naturalnie nie zakażają człowieka, nie są w stanie replikować w komórkach ludzkich i nie wywołują choroby.

Jak działa szczepionka wektorowa?
Liczące się na chwilę obecną szczepionki wektorowe prze- ciwko COVID-19 wykorzystują adenowirusy, które nie są zdolne do replikacji, czyli nie mogą też zmutować w naszym organizmie i odzyskać zdolności do namnażania i rozprze- strzeniania się – bez replikacji nie ma mutacji. W czasie naturalnego zakażenia oraz w czasie transdukcji materiał genetyczny wirusa jest wprowadzany do jądra komórko- wego. Nie ulega on jednak integracji z naszym genomem, ale utrzymuje się w jądrze w postaci odrębnej, episomalnej cząsteczki. Wektory te klasyfikowane są m.in. przez Euro- pejską Agencję Leków jako nieintegrujące.
Zastosowanie takiego wektora eliminuje ryzyko samoist- nego namnażania się wirusa w ludzkich komórkach, ale też gwarantuje, że osoby szczepione nie będą miały przeciwciał rozpoznających tego wirusa w efekcie wcześniejszych infek-
cji. Taka wcześniejsza odporność spowodowałaby, że zanim wektor dostanie się do komórki zostanie usunięty przez nasz układ immunologiczny i szczepionka nie zadziała.
Schemat działania szczepionek wektorowych przedstawia Rys. 5. Do genomu adenowirusa wstawiony zostaje frag- ment DNA, który koduje białko S koronawirusa. Wirus po wejściu do komórki wprowadza swoje DNA do jądra komór- kowego, gdzie ulega ono naturalnej transkrypcji, czyli prze- pisaniu na cząsteczkę mRNA. Powstała cząsteczka mRNA z jądra komórkowego jest transportowana do cytoplazmy. W cytoplazmie, powstałe mRNA służy jako matryca dla naszych rybosomów, co pozwala na produkcję białka S. Powstałe białko jest odpowiednio obrabiane wewnątrz ko- mórki, a następnie prezentowane na jej powierzchni przez białka głównego układu zgodności tkankowej. Umożliwia to komórkom układu odporności rozpoznanie nowego ele

mentu – białka S koronawirusa – a następnie uruchomienie dalszych procesów tworzenia się odpowiedzi immunolo- gicznej, zarówno komórkowej, jak i związanej z produkcją przeciwciał. Dzięki temu, w przypadku późniejszego kon- taktu z SARS-CoV-2 układ odporności zaszczepionej osoby jest w stanie rozpoznać wirusa lub zakażoną komórkę i za- blokować replikację i w efekcie chorobę.
Czym różni się szczepionka wektorowa
od szczepionki RNA?
Podstawowa różnica polega na sposobie w jaki dostarcza- na jest instrukcja dla ludzkich komórek: jak wyprodukować białko S koronawirusa. W przypadku szczepionek RNA stanowi ją cząsteczka informacyjnego RNA (mRNA), nato- miast w szczepionce wektorowej informacja jest transpor- towana w postaci DNA i dopiero w komórce jest przepisywa- na na mRNA. Dalsze kroki są identyczne dla obu rodzajów szczepionek.
Adenowirus
Gen białka S koronawirusa
Istotną różnicą pomiędzy szczepionkami opartymi o mRNA a wektorowymi są warunki, w których muszą być one prze- chowywane. Podczas, gdy te pierwsze wymagają bardzo niskich temperatur, te drugie nie są mrożone i mogą być długotrwale przechowywane w lodówce (2–8°C).
Różnica dotyczy również skuteczności ocenionej w ramach badań trzeciej fazy. Podczas gdy dla autoryzowanych do tej pory szczepionek mRNA wynosi ona ok. 95%, raportowana skuteczność szczepionek wektorowych jest niższa. Należy pamiętać, że skuteczność oznacza ochronę przed wystąpie- niem objawowego zakażenia. Z przeprowadzonych badań wynika natomiast, że przeprowadzenie całego cyklu szcze- pienia preparatem wektorowym chroni przed wystąpieniem ciężkiej postaci choroby i potrzebą hospitalizacji.

Żródło https://naukaprzeciwpandemii.pl/app/uploads/2021/02/nauka-przeciw-pandemii_biala-ksiega_2021_02_05.pdf